Νοεμβρίου μαρτυρολόγιον -πριν από 125 χρόνια

Από τον προηγούμενο μήνα άρχισα να παρουσιάζω κάθε αρχή του μηνός το Ημερολόγιο του Ρωμηού 1889. Τα ημερολόγια αυτά ήταν ένα πολύ συνηθισμένο είδος εντύπου από το 1880 ως το 1930 περίπου. Κυκλοφορούσαν τον Δεκέμβριο και είχαν το ημερολόγιο της επόμενης χρονιάς, συνήθως με μια σελίδα για κάθε μήνα, διανθισμένο με διάφορες χρήσιμες πληροφορίες και με κάποια στιχουργήματα ή ανέκδοτα.

Σταδιακά, προστέθηκε και φιλολογική ύλη, κι έτσι στα επόμενα ημερολόγια το ημερολογιακό στοιχείο είχε περάσει στο περιθώριο ή και απουσίαζε εντελώς -όπως, ας πούμε, στο Ημερολόγιο του Μπουκέτου, που έβγαλε γύρω στα 8 ετήσια τεύχη από το 1925 έως το 1932 (το έχω παρουσιάσει εδώ).

Ημερολόγια τέτοια βγαίνουν ακόμα, πολυσέλιδα και φιλολογικά. Με ένα από αυτά, το Λεσβιακό ημερολόγιο, έχω συνεργαστεί κι εγώ ως εκ πατρός Λέσβιος.

Ο Σουρής, όσο έβγαζε τον Ρωμηό, την έμμετρη εβδομαδιαία εφημερίδα του, έβγαλε και μερικά “Ρωμηού ημερολόγια”, αν και όχι κάθε χρόνο (Στην Ανέμη υπάρχουν τρία ή τέσσερα). Το “Ρωμηού ημερολόγιον με το μαρτυρολόγιον” του 1889, που λογικά θα κυκλοφόρησε τον Δεκέμβριο του 1888.

Γραμμένο ολόκληρο από τον Σουρή (“Εργασία του Σουρή τύποις αδελφών Περρή) είχε 36 σελίδες και απαρτιζόταν μόνο από το έμμετρο και σατιρικό “μαρτυρολόγιο” του κάθε μήνα (“Των μηνών η δωδεκάς / με προσθέσεις μερικάς”), με λίγα σκίτσα από τον σκιτσογράφο του Ρωμηού, χωρίς να έχει καν σελίδες με ημερολόγιο.

Όπως μπορείτε να δείτε, ήταν όλο έμμετρο, από τον τίτλο ίσαμε την αναφορά της τιμής στο οπισθόφυλλο: Εις μεν το εσωτερικόν λεπτά πενήντα η τιμή εις δε το εξωτερικόν εξήντα με προπληρωμή.

Κανονικά, το “μαρτυρολογικό” άρθρο έχω σκοπό να το δημοσιεύω την 1η του μηνός, μαζί με το Μηνολόγιον του αντίστοιχου μήνα -επειδή όμως αυτό τον μήνα είμαι μακριά από τη βάση μου και δεν μπορώ να ετοιμάσω κάποιο φιλολογικό άρθρο σήμερα Κυριακή, όπως κάνω συνήθως, παρουσιάζω το μαρτυρολόγιο σήμερα.



Νοέμβριος – Ο ήλιος επάνω στον Τοξότην
τοξεύει τας ακτίνας του εις κάθε πατριώτην.

Και πάλιν οι Ανάργυροι Κοσμάς και Δαμιανός,
Μηνάς τε και Βικέντιος και Βίκτωρ ο Σπανός,
ο άγιος Ακίνδυνος και ο Ακεψιμάς,
ο πρώτος λόγιος ανήρ κι ο δεύτερος ψωμάς,
η σύναξις του Μιχαήλ κι ο Λάμπρος ο Μιχάλης,
ο ερυθρός ο Γραμματεύς κι αστείος συν τοις άλλοις,
και Σύμβουλος Δημοτικός, εξέχων εις φωνήν,
εκδώσας δι’ εξόδων του την «Καθημερινήν»,
που στα καλά καθούμενα την πήρε το ποτάμι…
συνεορτάζουν και πολλοί Σταμάτηδες και Στάμοι,
και ο Σταμούλης ο γνωστός με τα ψωρόσκυλά του,
οπού γι’ αυτά εξόδεψε τα μαλλοκέφαλά του.

Ο Φίλιππος εκ της γνωστής των εκλεκτών αγέλης,
συνεορτάζει μετ’ αυτού κι ο Φίλιππας ο Λέλης,
που πριν της ώρας γέρασε κι αυτός ο φουκαράς,
χωρίς να γίνει σύζυγος καμιάς καλής κυράς,
προς τούτοις δε κι ο Φίλιππας ο Χατζηδημητρίου,
ο έχων όψιν τρυφερού και μαλθακού κυρίου,
εκείνος ο μοσχοβολών εκ μύρων νεανίας,
του Λεωνίδ΄ αυτάδελφος Προξένου της Δανίας,
εκείνου που παράσημα του στέλλουν Δανικά,
και ξελιγώνονται γι’ αυτόν καμπόσα θηλυκά.

Ο εν μαρτύροις Γούριος καθώς κι ο Σιμωνάς,
κι ο πρώτος και ο δεύτερος τρανός τεμπελχανάς,
ο Αβδιού κι ο Βαρλαάμ, διαγωγής αγνώστου,
που μια φορά ομίλησε κι ο ψοφογάιδαρός του,
ο Νίκων, ο Αλύπιος, κι ο άγιος Φιλήμων,
και ο Φιλήμων, Δήμαρχος τα μάλα πολυτλήμων,
ο πρώτος και καλύτερος εις τα μεγάλα λόγια,
που κτίζει μόνο με τον νου ανώγια και κατώγια,
και σκέπτεται νυχθημερόν με τόσους ανωτάτους,
και τρέχει μέρος να ευρεί να κάνει αποπάτους,
μα δεν του δίδουν άδειαν να στήσει πουθενά
κι απελπισμένος κάθεται κι απλώνει τραχανά.

Ο μάρτυς Αμφιλόχιος, εκπνεύσας εν ειρήνη,
ο Πέρσης ο Ιάκωβος και η Αικατερίνη,
οπού κανείς δεν έδρεψε του κάλλους της τα κρίνα,
προς δε και κάθε Κατεριά κι η Τρελοκατερίνα,
ο άγιος Ειρήναρχος, πολύ αχρείας φάτσας,
προς τούτοις δε κι ο νομικός Ειρήναρχος Βακράτσας,
Ανδρέας ο Πρωτόκλητος, μορφής πολύ ωραίας,
προς δε το βασιλόπουλον, ο Πρίγκηψ ο Ανδρέας,
κι Ανδρέας ο Αυγερινός, ο μέγας και πολύς,
και Πρόεδρος διάσημος και ταύτης της βουλής,
που αν και τον επήρανε κι αυτόν τα γηρατειά
ακόμα οι δασκάλισσες τ’ ανάβουνε φωτιά,
και όλων των Τρικουπικών χορταίνει τις κοιλιές
με διάνους, με φασιανούς και με τουρσί ελιές,
προς δε Ανδρέας ο Τσιγγρός, ομογενής και Χιώτης,
και του Λασσάλ ο κηδεμών και μέγας πατριώτης,
που έκτισε το θέατρο για να μας πλευριτώσει,
εφ’ ω και του οφείλεται τιμή και χάρις τόση,
των δε πολλών του δωρεών δεν παύει το τροπάρι
και Μεγαλόσταυρο γι’ αυτές ελύσσαξε να πάρει,
και ο Ανδρέας ο Φαρσής, που άνω κάτω τρέχει,
και των χαρτιών την τράπουλα στον κόρφο του την έχει.

Ομολογώ ότι δεν έχω χρόνο να υπομνηματίσω το στιχούργημα επεξηγώντας πρόσωπα και πράγματα και αναφορές. Καναδυό σημειώσεις στα πεταχτά:

Ο Ανδρέας Τσιγγρός είναι ο Χιώτης εθνικός ευεργέτης που εχει μείνει με το όνομα Συγγρός -όπως η λεωφόρος, το άλσος και το νοσοκομείο.

Τον Μιχάλη Λάμπρο τον είχαμε αναφέρει και στο αντίστοιχο άρθρο του Οκτωβρίου. Ήταν αδελφός του γνωστότερου Σπυρ. Λάμπρου. Ο Σουρής εδώ τον αποκαλεί ‘ερυθρό Γραμματέα’, που ακούγεται πολύ κομμουνιστικό αλλά δεν είναι. Ο Μίκιος Λάμπρος ήταν γραμματέας του συλλόγου Παρνασσός και τον έλεγαν ‘ερυθρό’ επειδή ήταν κοκκινομάλλης!

Για τα υπόλοιπα πρόσωπα, συμπληρώστε αν ξέρετε κάτι, εγώ δεν προλαβαίνω. Έχω και τα γενέθλιά μου σήμερα, να με χαιρόσαστε!