Το κρυφό κόστος της λιτότητας

Και ενώ ο καθηγητής Χριστόφορος Πισσαρίδης δήλωνε στα μέσα του Νοέμβρη πως οι ιδιωτικοποιήσεις των κερδοφόρων ημικρατικών οργανισμών αποτελούν μονόδρομο -επισημαίνοντας μάλιστα ότι η δανειακή σύμβαση προβλέπει ιδιωτικοποίηση- ένας άλλος επιστήμονας, ο Ντέιβιντ Στάκλερ του πανεπιστημίου της Οξφόρδης, «υπενθύμιζε» μέσα από έρευνα ότι στην περίοδο του κλεισίματος των κρατικών εργοστασίων

και των μαζικών ιδιωτικοποιήσεων στη Ρωσία (δεκαετία του ’90), οι θάνατοι των πολιτών παρουσίαζαν σημαντική αύξηση. Δεν μας εκπλήσσουν οι δηλώσεις του κ. Πισσαρίδη. Άλλωστε έχει μια παραδειγματική συνέπεια στις νεοφιλελεύθερες προσεγγίσεις του.

Μολοταύτα θέλαμε να πιστεύουμε -ενδεχομένως από κεκτημένη αφέλεια- πως στις δηλώσεις/θέσεις του θα αναφερόταν (είτε με την ιδιότητα του Ιππότη  του βρετανικού στέμματος είτε του Προέδρου του Συμβουλίου Εθνικής Οικονομίας ή του πανεπιστημιακού) και για το κρυφό κόστος της λιτότητας.

Για να είμαι ειλικρινής ο κ. Πισσαρίδης, σε συνέντευξή του τον Οκτώβρη στο έντυπο Europolitique άσκησε κριτική στην Ε.Ε. υπογραμμίζοντας, για παράδειγμα, πως μια αξιόλογη δημιουργία θέσεων εργασίας είναι αδύνατη υπό καθεστώς λιτότητας, λόγω έλλειψης χρηματοδότησης και πόρων. Ωστόσο η εν λόγω κριτική δεν αποτελεί τίποτα περισσότερο από μια γραμμική και εντέλει «ρεαλιστική» σχηματοποίηση του ζητήματος της λιτότητας, αφού στην ουσία ο κ. Πισσαρίδης  στα κείμενά του δεν την αντιμετωπίζει αφενός ως αποτέλεσμα του διεθνούς καταμερισμού της εργασίας, αφετέρου ως συγκυβερνητικό παράγωγο των καπιταλιστικών κρατών με τις παγκόσμιες αγορές κεφαλαίων. Και βέβαια επικαλείται τις ιδιωτικοποιήσεις των κερδοφόρων(ημι)κρατικών οργανισμών, αγνοώντας ότι βιώνουμε διεθνώς ένα πλαίσιο της θεσμοποιημένης λιτότητας που είχε ξεκινήσει ήδη τις δεκαετίες του ’80 και του ’90 με τις ιδιωτικοποιήσεις των δημόσιων υπηρεσιών.

Ως εκ τούτου οι δύο παραπάνω δηλώσεις του εκπέμπουν, μεταξύ άλλων, και ένα αντιφατικό στοιχείο, επιβεβαιώνοντας έτσι τη θεωρία του Gramsci περί «παραδοσιακών» διανοουμένων. Σύμφωνα με τον Gramsci, οι καθαρά επαγγελματίες διανοούμενοι και η θέση τους βρίσκονται στα διάκενα της κοινωνίας, διαθέτοντας μάλιστα μια αίσθηση διαταξικότητας ώστε να συγκαλύπτεται η προσκόλλησή τους στην κυρίαρχη τάξη. Θα λέγαμε λοιπόν, αντιστρέφοντας την προσέγγιση του κ. Πισσαρίδη, πως οι ιδιωτικοποιήσεις των κερδοφόρων ημικρατικών οργανισμών δεν αποτελούν μονόδρομο.

Τουναντίον, για να διασωθεί ο καπιταλισμός, η ασκούμενη πολιτική άγριας και παρατεταμένης λιτότητας είναι σήμερα μονόδρομος για τις (υπερ)εθνικές ελίτ. Όμως αυτή η λιτότητα έχει κόστος. Που το αγνοούν οι «παραδοσιακοί» διανοούμενοι και τους το υπενθυμίζει πρόσφατη έρευνα του διεθνούς κύρους βρετανικού επιστημονικού περιοδικού «New Scientist». Η συγκεκριμένη έρευνα τονίζει πως οι μεγάλες περικοπές στην Ευρώπη, πέρα από τις επιπτώσεις στο οικονομικό επίπεδο των πολιτών, συνιστούν παράλληλα και «ένα πείραμα πάνω στην υγεία των ανθρώπων, με άγνωστες συνέπειες για το μέλλον… Το ψυχικό στρες που επιφέρει η οικονομική κρίση, μπορεί να ενεργοποιήσει γονίδια που απειλούν τη μακροπρόθεσμη υγεία των μελλοντικών γενεών». Διάβαζα πως νέες επιστημονικές έρευνες δείχνουν ότι το παρατεταμένο στρες προκαλεί τέτοιες μεταβολές στα γονίδια, που τροφοδοτούν τη χρόνια εσωτερική φλεγμονή στον οργανισμό λόγω της δυσλειτουργίας του ανοσοποιητικού συστήματος. Αυτή η φλεγμονή, με τη σειρά της, ανοίγει τον δρόμο ή αυξάνει τον προϋπάρχοντα κίνδυνο για καρδιαγγειακές και άλλες παθήσεις, ακόμα και για καρκίνο.

Στο μεταξύ, μια  ολλανδική μελέτη που κάλυψε σχεδόν δύο αιώνες (1815 – 2000) συμπέρανε ότι οι γενιές των ανθρώπων που γεννιούνται εν μέσω ύφεσης, εμφανίζουν αφύσικα υψηλά ποσοστά πρόωρων θανάτων. Και ακόμα διάβαζα πως αν οι γυναίκες βιώνουν στρες στη διάρκεια της εγκυμοσύνης τους, υπάρχει πιθανότητα να προκληθεί αναπρογραμματισμός της ανάπτυξης του εμβρύου, σύμφωνα με τη Βιβέτ Γκλόβερ του Imperial College του Λονδίνου, η οποία τονίζει ότι «όλο και περισσότερες έρευνες δείχνουν τις επιπτώσεις του προγεννητικού στρες για τη μακροπρόθεσμη ανάπτυξη των παιδιών. Είναι πιθανό ότι αν οι άνθρωποι αισθάνονται πιο αγχωμένοι εξαιτίας της λιτότητας, της ανεργίας κ.α., αυτό θα έχει επιζήμιες συνέπειες για την επόμενη γενιά».

Θα λέγαμε πως πέραν τούτων, μια από τις βασικές παθογένειες που έχουμε ως πολιτεία είναι το γεγονός ότι δεν αντιμετωπίζουμε ολιστικά και συγκροτημένα τα προβλήματα. Για τον λόγο αυτό και πλείστες προτάσεις ή/και διαπιστώσεις στερούνται φερεγγυότητας.

Ο Κώστας Γουλιάμος είναι αντιπρόεδρος του Δ.Σ. του Ινστιτούτου Ερευνών «Προμηθέας» Κώστας Γουλιάμος